De Holocaust is geen vergelijkingsmateriaal
Stolpersteine met het woord Gaza erop, een spandoek waar “Gaza = Auschwitz” op staat en graffiti waar een Davidster wordt vergeleken met een hakenkruis. Dit zijn enkele van de vele meldingen die CIDI bijna dagelijks ontvangt. Dit laat een trend zien die al langer gaande is en sinds het begin van de oorlog tussen Hamas en Israël versterkt de kop op steekt: de vergelijking met de Holocaust.
Geen noviteit
Het betrekken van de Holocaust bij moderne conflicten of gebeurtenissen is niet nieuw. Zo droegen enkele jaren geleden vaccinatiecritici tijdens de coronapandemie een Davidster met het woord ‘ongevaccineerd’ op hun kleding en vergeleken zij de coronamaatregelen met de anti-Joodse maatregelen uit de Tweede Wereldoorlog. Hoewel het tijdens de coronapandemie de Holocaustvergelijking vooral door actievoerders werd gebruikt, en het tevens op veel weerstand stuitte, lijkt de link tussen de oorlog in Gaza en de Jodenvervolging op dit moment door steeds meer mensen te worden gelegd.
De Holocaust is een van de grootste wreedheden tegen de mensheid ooit. Het lijkt erop dat men probeert het leed in Gaza in woorden te vatten door terug te grijpen op de Holocaust als vergelijkingsmateriaal. Immers, iedereen weet dat de Holocaust een van de zwartste bladzijden uit onze geschiedenis is. Maar zo’n vergelijking is op meerdere fronten problematisch, niet alleen omdat een vergelijking met de Holocaust per definitie altijd krom is, maar ook omdat het een voedingsbodem voor antisemitisme creëert.
Bagatellisering van de Holocaust
Door de oorlog in Gaza te vergelijken met de Holocaust loop je het risico de ongekende en unieke omvang van de massamoord op meer dan zes miljoen Joden te bagatelliseren of te relativeren. Het was een geplande, uiterst efficiënte en meedogenloze uitroeiing op industriële schaal met het doel om de gehele Joodse bevolking van Europa te vermoorden. De moord op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog was zo massaal, dat per definitie iedere vergelijking daarmee misplaatst is.
Het is historisch gezien bovendien onmogelijk om twee losstaande gebeurtenissen met elkaar gelijk te stellen. De context waar gebeurtenissen in plaatsvinden is niet te vergelijken. Een vergelijking daartussen trekken heeft dus inhoudelijk gezien überhaupt nooit zin.
Daarbij misbruikt men de herinnering aan de Holocaust als politiek instrument om een hedendaags conflict te duiden. Op die manier worden vaak de slachtoffers ingezet of zelfs indirect verantwoordelijk gehouden voor het huidige conflict. Zo werden er eerder dit jaar Stolpersteine vernield en beklad en diverse oorlogsmonumenten besmeurd en beschadigd, zoals beeltenissen van Anne Frank.
Antisemitisme
Vrijwel dagelijks ontvangt CIDI mails waarin Israël wordt vergeleken met de nazi’s en wordt geschreven dat “de slachtoffers van toen nu zelf genocide plegen.” Dit narratief is niet alleen veelvuldig online te zien of op de vele graffiti’s maar zelfs tot in de Tweede Kamer, waar tijdens het meest recente Gazadebat een Kamerlid de premier van Israël “de Hitler van de 21e eeuw” noemde. Door constant de vergelijking te trekken met de Tweede Wereldoorlog en de Israëlische regering consequent “de slachtoffers van toen” te noemen, houd je indirect Joden als collectief verantwoordelijk voor de oorlog in Gaza. Iets wat antisemitisch is volgens de IHRA definitie, die Nederland en de EU gebruiken om antisemitisme te kwalificeren. De consequentie daarvan is dat herkenbare Joden op straat worden uitgescholden, joodse herinneringstekens worden beklad en dat Nederlandse Joden worden aangesproken over de oorlog in Gaza.
De oorlog in Gaza is – als elke oorlog – afschuwelijk. Dat mensen daaraan uiting willen geven is begrijpelijk en legitiem. Maar door de oorlog tegen Hamas te vergelijken met de Holocaust wordt Israël neergezet als het grootste kwaad, en, zo blijkt, daarmee ook de Joden. Dat geeft het nooit verdwenen antisemitisme nieuwe voedingsbodem, zoals blijkt uit het enorm toegenomen aantal meldingen van antisemitische incidenten sinds 7 oktober 2023.
De oorlog tegen Hamas heeft helemaal niets te maken met de Holocaust. Zo’n vergelijking is misplaatst, getuigt van een groot gebrek aan historisch besef en het kan in het slechtste geval doelbewust antisemitisch zijn. Je kunt ook aandacht vragen voor de situatie in Gaza zonder de Jodenvervolging daarbij te betrekken.
Meer over ons
Het Meldpunt Antisemitismekomt voort uit het Centrum Informatie en Documentatie Israel, dat jarenlang de Monitor Antisemitische Incidenten verzorgde. Ons team bestaat uit bevlogen medewerkers die ieder hun eigen expertise hebben op het gebied van antisemitisme en educatie.