Schokkende onthulling: antisemitisme binnen VOLT-afdelingen

Tegen discriminatie?

Prima facie is het opmerkelijk dat juist binnen afdelingen van VOLT antisemitisme voorkomt. De partij staat over het algemeen bekend als progressief. De Nederlandse afdeling besteedt bijvoorbeeld in het partijprogramma veel woorden aan discriminatie, racisme en uitsluiting. Zo zou Keti Koti een nationale vrije dag moeten worden, gemeenten verplicht een antidiscriminatiebeleid moeten voeren, leraren geschoold moeten worden over institutioneel racisme en privileges en moeten onderwijzen vanuit een inclusief, niet-Eurocentrisch perspectief. Een hoofddoek bij de politie moet volgens VOLT ook kunnen.

Al die woorden ten spijt lijken die principes niet voor Joden te gelden. Ondanks de explosieve toename van Jodenhaat sinds 2023 ziet VOLT het probleem niet zo: de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) zou op termijn op moeten gaan in de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. De NCAB is volgens VOLT dus eigenlijk niet nodig. Met dit standpunt bagatelliseert de partij het enorme probleem van antisemitisme in de samenleving. Helaas is dat bij VOLT inmiddels een patroon geworden.

Bagatellisering van antisemitisme

VOLT scoort in stemgedrag bijvoorbeeld bijzonder matig op het dossier antisemitisme. Het stemt vaker tegen dan voor moties die gaan over het bestrijden van antisemitisme of beschermen van Joods leven. Moties die unaniem of zeer breed worden gedragen kunnen nog wel op steun rekenen, maar daarbuiten is het zeer pover. Een voorstel om jaarlijks een antisemitismedebat te voeren kon niet op steun van VOLT rekenen. Ook stemde de partij van Laurens Dassen opmerkelijk genoeg tegen een voorstel om Joods leven te beschermen en antisemitisme harder te straffen. Daarnaast stemde het als een van de weinigen tegen een voorstel om antisemitische delicten met prioriteit te behandelen.

Ook in het debat over de beruchte Jodenjacht in Amsterdam kwam deze houding pijnlijk tot uiting. VOLT stemde wederom tegen de meeste moties, maar liet ook in woord en daad merken het probleem van Jodenhaat niet op waarde te schatten. In haar bijdrage en interrupties draaide Marieke Koekkoek de discussie volledig om. Zij vond dat rechtse partijen alleen maar bezig waren met framen. Moslims zouden erg lijden onder ‘die retoriek.’ Koekkoek veroordeelde het geweld, maar wees daarnaast uitgebreid op ‘walgelijke en racistische leuzen over Arabieren en Gaza.’ In haar betoog benadrukte ze toch echter vooral hoe pijnlijk het was voor de islamitische gemeenschap dat rechtse politici het hadden gewaagd migratie en integratie te benoemen. Alleen Netanyahu en de zijnen waren daarbij geholpen, aldus Koekkoek.

In dit debat maakte VOLT pijnlijk duidelijk dat het de problematiek rondom antisemitisme niet inziet. Daders werden tot slachtoffers gemaakt en vice versa. Waar bij de Nederlandse tak het vooral mis lijkt te gaan in de onderschatting van het probleem, komt bij andere afdelingen – in Italië, Duitsland en de overkoepelende Europese tak – daadwerkelijk antisemitisme voor binnen de partij.

Holocaustrelativering

Tot die schokkende ontdekking kwam Die Zeit. Het Duitse kwaliteitsweekblad zag interne e-mails en screenshots van whatsappgroepen in en sprak met voormalige leden. Daaruit ontstond een zorgwekkend patroon van Holocaustrelativering, complottheorieën, het monddood maken van Joodse leden en antisemitische appjes. Voorzitter van VOLT Europa Francesca Romana D’Antuono liet zich ontvallen dat antisemitisme misbruikt zou worden als intimidatietactiek om het debat over Gaza te verhinderen. Een landgenoot van D’Antuono, destijds secretaris-generaal van VOLT Italië, eiste in interne communicatie dat ‘de Joodse lobby binnen VOLT’ uit de partij gezet zou worden. Hij betichtte deze vermeende Joodse lobby ervan aan de touwtjes te trekken.

De uitspattingen leidden al snel tot het vertrek van (bestuurs-)leden. Antisemitisme bij binnen de partij zou volgens de vertrekkende leden niet consequent worden aangepakt en zou structurele vormen hebben aangenomen. Het bracht geen verandering teweeg. Vorig jaar plaatste VOLT een filmpje op de eigen sociale mediakanalen waarin Europarlementariër Nela Riehl de woorden deportatie en concentratie bezigde om de oorlog in Gaza te beschrijven. In Duitsland was het ongeloof groot, waar het gezien werd als Holocaustrelativering. VOLT verwijderde na de ophef het filmpje van zijn kanalen. Een maand later viel Riehl echter wederom in herhaling. Ten aanzien van Gaza gebruikte ze nu nog explicieter het woord concentratiekamp. De storm aan kritiek die daarop volgde wees ze resoluut van de hand.

Antisemitische appjes

De bom barstte helemaal vlak voor de jaarwisseling. In een Duitse VOLT-groepsapp werd gediscussieerd over een aanstaand intern debat over de IHRA-definitie. Op de vraag wat er daarna binnen de partij zou gebeuren, antwoordde een van de deelnemers: ‘Alle leden van de JSS (Joods netwerk binnen VOLT Duitsland) zullen worden opgejaagd tot ze allemaal zijn vertrokken.’ Daarna stuurde hij een afbeelding met de tekst ‘The hunt is on.’ In de groepsapp werd gereageerd met lachende emojis. De chat werd uitgelekt en bereikte Joodse leden van VOLT. De berichten over een jacht op Joodse leden ging hen niet in de koude kleren zitten.

Joodse leden reageerden kritisch: ‘een partij waarin Joden geen plaats hebben en niet veilig zijn, kan geen progressieve partij zijn.’ Voor veel Joodse VOLT’ers was de maat vol. Velen verlieten de partij, de Joodse werkgroep van VOLT Duitsland werd opgeheven. De vertrekkende Joden gaven middels een interne brandbrief een verklaring voor hun vertrek, die als titel ‘VOLT heeft ons verlaten, nu verlaten wij VOLT’ kreeg. Tot tweemaal toe werd de brief verwijderd van de interne communicatieplatforms. De Joodse leden die de brief geplaatst hadden, werd de toegang tot datzelfde intranet ontzegd.

Joden genegeerd

Ook in Nederland vertrokken Joodse leden bij VOLT. Zij schreven eveneens een brandbrief naar de partijleiding. Hun hoop in een partij waar linkse c.q. progressieve Joden op hun plek konden zijn vervloog volledig. Ze verweten VOLT zogenaamd op te komen voor alle minderheden, maar niet als het om Joden gaat. Hun zorgen over antisemitisme werden genegeerd, hun angst niet serieus genomen. Pogingen om het toenemende antisemitisme bespreekbaar te maken werden beantwoord met de mededeling dat ze niet in de slachtofferrol moeten blijven hangen. De Joodse leden trokken de deur achter zich dicht en verlieten VOLT. Nu zijn ze als progressieve Joden politiek dakloos, omdat ze constateren dat ‘links niet meer opkomt voor Joden, vanwege de angst om niet te deugen. Het is niet genoeg om over “olie op het vuur gooien door rechts” te spreken, terwijl het allang een uitslaande brand was vanwege het lange wegkijken door VOLT en de rest van links Nederland.’

Het bagatelliseren van antisemitisme wordt ook duidelijk door de opstelling van VOLT in de Tweede Kamer. Al in mei 2024 stemde het voor een motie van DENK om de IHRA-definitie van antisemitisme, breed geaccepteerd en gehanteerd binnen Europa, niet meer te gebruiken voor wetgeving. VOLT had de twijfelachtige eer om zich hierin enkel gesteund te zien door SP, PvdD en FvD. In september 2025 bevestigde VOLT nogmaals de IHRA-definitie te willen afdanken. Het is verontrustend dat deze IHRA-definitie de afgelopen twee jaar herhaaldelijk betwist en in twijfel getrokken is, onder andere door het zogenaamd progressieve VOLT. Bij geen enkele andere minderheid wordt twijfel gezaaid aan hun gevoel van discriminatie of getoornd aan definities. Er heerst brede onvrede onder Joodse (oud-)leden over het feit dat deze discussie überhaupt speelt binnen de partij. Dat op het Europese partijcongres in Frankfurt afgelopen november definitief werd gekozen de IHRA-definitie niet meer te gebruiken binnen VOLT, heeft daarin voor nog meer kwaad bloed gezorgd.

Als – zure – kers op de taart schitterde VOLT op het antisemitismedebat van dinsdag door afwezigheid. De partij die naar eigen zeggen progressief is en de strijd tegen discriminatie hoog in het vaandel zou hebben staan, verzuimde acte de présence te geven in het debat waar het ging over discriminatie tegen Joden. Daarmee maakt VOLT opnieuw geen beste beurt. In Nederland laat de partij nauwelijks zien antisemitisme serieus te nemen. Binnen andere Europese afdelingen komt zelfs regelrecht antisemitisme voor, getuige de onthullingen door Die Zeit. VOLT zal met een serieuze en doortastende aanpak moeten komen om dit recht te zetten.

‍